Perkembangan Kanak-Kanak: 4 Domain dan Pencapaian

Perkembangan kanak-kanak berlaku merentasi empat domain yang berbeza, dan setiap satu ada pencapaian (milestone) yang boleh dipantau mengikut usia. Memahami milestone ini membantu ibu bapa mengenal pasti sama ada anak membesar seperti yang dijangka, atau memerlukan saringan lebih awal.

Apa Itu Pencapaian Perkembangan (Milestone)

Pencapaian perkembangan (milestone) ialah perkara yang kebanyakan kanak-kanak, iaitu 75% atau lebih, boleh lakukan menjelang usia tertentu. Kanak-kanak mencapai milestone dalam cara mereka bermain, belajar, bercakap, bertingkah laku dan bergerak, jadi milestone bukan sekadar tentang berjalan atau bercakap sahaja.

Setiap milestone diletakkan pada usia yang 75% kanak-kanak sepatutnya sudah boleh lakukan perkara tersebut. Sasaran 75% ini bermakna satu milestone yang tercicir pun sudah cukup bermakna untuk mendorong saringan dan rujukan, dan bukan sesuatu yang patut ditolak sebagai “nanti dia buat juga” (CDC).

4 Domain Perkembangan Kanak-Kanak

Perkembangan kanak-kanak dibahagikan kepada empat domain utama, dan contoh di bawah menggunakan sasaran usia 2 tahun sebagai rujukan.

Domain pertama ialah sosioemosi, iaitu cara anak berinteraksi dengan orang lain. Pada usia 2 tahun, anak biasanya perasan bila orang lain sedih atau cedera, dan memandang muka ibu bapa untuk tahu cara bertindak dalam situasi baharu.

Domain kedua ialah bahasa dan komunikasi. Pada usia 2 tahun, anak biasanya mula mencantum dua perkataan sekali gus, menunjuk gambar apabila diminta, menyebut nama anggota badan, dan menggunakan isyarat baharu seperti mengangguk atau menghantar ciuman.

Domain ketiga ialah kognitif, iaitu keupayaan belajar, berfikir dan menyelesaikan masalah. Pada usia 2 tahun, anak boleh memegang sesuatu dengan satu tangan sambil guna tangan lain, cuba guna suis atau butang mainan, dan main lebih daripada satu mainan serentak.

Domain keempat ialah fizikal dan pergerakan. Pada usia 2 tahun, anak biasanya boleh menendang bola, berlari, naik beberapa anak tangga, dan makan guna sudu (CDC).

Buku Rekod Kesihatan KKM Memantau Perkembangan

Di Malaysia, Buku Rekod Kesihatan Bayi dan Kanak-Kanak (0-6 tahun) ialah dokumen rasmi Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) untuk memantau perkembangan, tumbesaran dan imunisasi (immunisation) anak. Semua bayi yang lahir di hospital KKM diberi buku ini secara percuma sebelum discaj, jadi ibu bapa sepatutnya sudah memilikinya sejak hari pertama.

Buku ini mengandungi empat komponen, iaitu pemantauan kesihatan, saringan masalah perubatan dan perkembangan, bimbingan awal, dan imunisasi. Keempat-empat komponen ini bekerja bersama untuk memberi gambaran menyeluruh tentang tumbesaran anak dari semasa ke semasa (MyGov).

Selain buku ini, KKM menyediakan saringan perkembangan di klinik kesihatan, program intervensi awal untuk bayi berisiko, serta rujukan kepada pakar apabila perlu, termasuk pakar pediatrik, doktor keluarga, dan ahli terapi (pertuturan, fisioterapi (physiotherapy) atau cara kerja) mengikut keperluan anak. Rangkaian sokongan ini bermakna ibu bapa tidak keseorangan apabila timbul kebimbangan tentang perkembangan anak.

Bila Perlu Bertindak Awal

Bertindak awal penting apabila anda perasan ada sesuatu yang tidak kena, dan jangan tunggu sehingga anak “tumbuh besar sendiri”. Jika anak tidak mencapai satu atau lebih milestone, hilang kemahiran yang pernah dimiliki, atau anda ada kebimbangan lain, ambil langkah segera.

Langkah pertama ialah berbincang dengan doktor anak, kongsi kebimbangan anda, dan tanya tentang saringan perkembangan. Doktor boleh menilai anak dan membuat rujukan kepada pakar yang sesuai jika perlu (CDC).

Antara kebimbangan yang kerap dibawa oleh ibu bapa ialah anak yang lewat bercakap, iaitu apabila kemahiran bahasa tidak menepati milestone usianya. Bagi sesetengah anak pula, gabungan kelewatan dalam domain sosioemosi dan komunikasi boleh menjadi sebahagian daripada tanda autisme kanak-kanak yang wajar disaring lebih awal. Dalam kedua-dua keadaan ini, tindakan awal memberi anak peluang terbaik untuk mendapat bantuan yang diperlukan.

Selain kelewatan bahasa, ibu bapa boleh merujuk panduan berkaitan yang lain, iaitu lewat berjalan, latihan tandas, cara menguruskan tantrum kanak-kanak, dan garis panduan masa skrin kanak-kanak, sebagai sebahagian daripada memahami perkembangan anak secara menyeluruh.