Lewat Berjalan: Tanda Amaran dan Bila Perlu Rujuk

Berjalan ialah pencapaian pergerakan besar yang setiap ibu bapa nantikan. Setiap anak membesar mengikut rentak tersendiri, namun ada julat usia yang menjadi panduan supaya kelewatan yang benar dapat dikesan awal. Artikel ini menerangkan bila anak sepatutnya berjalan, tanda amaran mengikut usia, dan bila perlu merujuk kepada doktor atau ahli fisioterapi (physiotherapy). Untuk gambaran menyeluruh pencapaian lain, rujuk hub perkembangan kanak-kanak.

Bila Anak Sepatutnya Berjalan

Menjelang usia 18 bulan, kebanyakan kanak-kanak sepatutnya sudah boleh berjalan tanpa berpegang pada sesiapa atau apa-apa. Ini merupakan salah satu pencapaian pergerakan yang disenaraikan dalam panduan pencapaian usia 18 bulan oleh CDC. Kemahiran berjalan sendiri terbina secara berperingkat, bermula daripada berdiri berpegang, bergerak sisi pada perabot, kemudian melangkah dengan sokongan sebelum akhirnya melangkah tanpa berpegang. Memahami peringkat ini membantu ibu bapa menilai sama ada anak sedang bergerak ke arah yang betul atau memerlukan perhatian tambahan.

Tanda Amaran Mengikut Usia

Tanda amaran boleh dikesan lebih awal daripada usia 18 bulan, dan mengenalinya membolehkan ibu bapa bertindak segera. Menjelang 12 bulan, beri perhatian jika anak tidak menarik badan untuk berdiri, tidak bergerak sisi sambil berpegang pada perabot, atau tidak cuba melangkah dengan sokongan. Menjelang 18 bulan pula, kesukaran berjalan patut dibincangkan dengan doktor atau pakar pediatrik.

Selain tempoh masa, perhatikan juga cara anak bergerak. Masalah keseimbangan, koordinasi atau kekuatan yang berterusan, anak yang mengelak aktiviti fizikal, atau anak yang kelihatan kekok berbanding rakan sebaya semuanya merupakan tanda yang perlu diberi perhatian. Keadaan ini mungkin memerlukan fisioterapi pediatrik untuk membantu perkembangan pergerakan.

Apabila menilai anak yang lewat berjalan, doktor turut menyiasat punca yang mendasari. Antaranya ialah tonus otot yang rendah (hipotonia atau hypotonia), iaitu otot yang terasa lembik dan kurang kuat, dan yang lebih jarang, keadaan otot seperti distrofi otot (muscular dystrophy). Tanda awal boleh dikesan sejak bayi, contohnya kawalan kepala (head control) yang lemah. Ibu bapa tidak perlu membuat kesimpulan sendiri; tugas menyiasat punca ini terletak pada doktor dan ini satu lagi sebab penilaian awal penting.

Regresi juga membimbangkan pada bila-bila umur, iaitu apabila anak yang dahulunya sudah boleh berdiri atau melangkah tiba-tiba hilang keupayaan itu. Keadaan begini menuntut penilaian segera, jangan tunggu ia pulih sendiri. Perlu diingat, kelewatan pergerakan kadangkala berlaku bersama kelewatan lain seperti lewat bercakap, jadi perkembangan anak wajar dinilai secara menyeluruh.

Bila dan Kepada Siapa Perlu Rujuk

Rujukan patut dibuat apabila anak menunjukkan tanda amaran mengikut usia yang dinyatakan di atas. Titik rujukan utama ialah kesukaran berjalan menjelang 18 bulan, yang patut dibincangkan dengan doktor atau pakar pediatrik. Begitu juga, sebarang kehilangan kemahiran pergerakan yang pernah dimiliki perlu dinilai segera pada mana-mana usia.

Doktor di klinik kesihatan menjadi tempat rujukan pertama. Apabila terdapat masalah keseimbangan, koordinasi atau kekuatan yang berterusan, doktor boleh membuat rujukan kepada ahli fisioterapi pediatrik. Ibu bapa tidak perlu membuat diagnosis sendiri; peranan ibu bapa ialah memerhati, mencatat, dan berkongsi pemerhatian dengan tenaga kesihatan supaya penilaian yang tepat dapat dijalankan.

Kepentingan Pengesanan Awal

Pengesanan awal penting kerana kelewatan pergerakan awal boleh meningkatkan risiko masalah pergerakan kemudian. Mengenal pasti dan menangani kelewatan sejak awal memberi anak peluang terbaik untuk membina kemahiran pergerakan yang kukuh.

Klinik kesihatan KKM menjalankan saringan pergerakan sebagai sebahagian pemeriksaan berkala, dan boleh merujuk anak kepada ahli fisioterapi pediatrik apabila perlu. Setiap kemajuan motor anak dicatat dalam Buku Rekod Kesihatan Bayi dan Kanak-Kanak. Bawa buku ini pada setiap lawatan supaya petugas dapat membandingkan pergerakan anak dari bulan ke bulan dan bertindak sebaik sahaja sesuatu tertinggal.