Tanda Awal Autisme Kanak-Kanak dan Saringan

Jika anak anda menunjukkan tanda amaran perkembangan seperti tidak bertindak balas apabila dipanggil nama atau lewat bercakap (speech delay), langkah paling penting ialah mendapatkan saringan di klinik kesihatan, bukan membuat kesimpulan sendiri. Saringan bukan diagnosis. Ia hanya mengenal pasti kanak-kanak yang memerlukan penilaian lanjut oleh pakar. Mengenal pasti dan bertindak awal membolehkan anak mendapat sokongan lebih cepat.

Tanda Awal Autisme Mengikut Usia

Sesetengah kanak-kanak menunjukkan tanda awal autisme (autism) dalam 12 bulan pertama. Tanda ini boleh dikesan mengikut usia (anggaran):

• Tiada senyuman besar atau riak gembira menjelang 6 bulan.
• Tiada perkongsian bunyi atau riak wajah menjelang 9 bulan.
• Tiada babble, menunjuk atau isyarat menjelang 12 bulan.
• Tiada perkataan menjelang 16 bulan.
• Tiada gabungan dua patah perkataan menjelang 24 bulan.

Selain penanda mengikut usia di atas, terdapat tanda lain yang perlu diberi perhatian. Antaranya anak tidak bertindak balas apabila dipanggil nama, kurang bertentang mata, dan menunjukkan pergerakan berulang seperti mengetap tangan (hand-flapping), berpusing atau bergoyang bila teruja. Anak juga mungkin sangat terganggu dengan perubahan kecil dalam rutin harian.

Satu lagi tanda penting ialah minat dan permainan yang terhad dan berulang (restricted and repetitive interests). Anak mungkin bermain dengan cara yang sama berulang kali, gemar menyusun objek atau mainan dalam barisan, atau terlalu fokus pada satu objek atau topik tertentu sahaja. Corak ini berbeza daripada minat biasa kerana ia menjadi sangat tetap dan sukar untuk anak beralih daripadanya.

Satu tanda yang penting pada mana-mana usia ialah kehilangan kemahiran yang pernah dimiliki. Jika anak yang tadinya boleh menyebut beberapa perkataan atau bertindak balas secara sosial tiba-tiba hilang kemahiran itu, ini perlu dinilai segera. Oleh sebab sesetengah tanda bertindih dengan kelewatan bahasa, ibu bapa yang bimbang tentang pertuturan boleh membaca panduan berkaitan lewat bercakap untuk memahami penanda bahasa yang lain.

Saringan M-CHAT di Klinik Kesihatan

Persatuan Pediatrik Amerika (AAP) mengesyorkan semua kanak-kanak disaring untuk autisme pada usia 18 bulan dan 24 bulan, selain saringan perkembangan yang dibuat pada lawatan kesihatan biasa (CDC). Alat saringan yang digunakan ialah M-CHAT-R/F, iaitu soal selidik 20 soalan yang dijawab oleh ibu bapa untuk kanak-kanak berumur 16 hingga 30 bulan.

Anda tidak perlu menunggu sehingga tarikh saringan rasmi jika ada kebimbangan. Jika terdapat dua atau lebih tanda amaran menjelang 18 bulan, atau anak kehilangan kemahiran secara tiba-tiba, dapatkan saringan lebih awal.

Di Malaysia, KKM menggunakan M-CHAT di klinik kesihatan sebagai ujian saringan perkembangan untuk mengesan tanda awal autisme. Jika keputusan saringan menunjukkan keperluan, klinik akan merujuk anak kepada doktor keluarga atau pakar pediatrik. Rekod saringan ini sebahagian daripada Buku Rekod Kesihatan Bayi dan Kanak-Kanak (MyGov), jadi ibu bapa boleh menyemak dan berbincang dengan petugas kesihatan pada setiap lawatan. Buku ini juga membantu memantau perkembangan kanak-kanak secara keseluruhan mengikut pencapaian tumbesaran.

Saringan Bukan Diagnosis

Ini bahagian yang paling kerap disalah faham oleh ibu bapa. Saringan bukan diagnosis. Saringan hanya mengenal pasti kanak-kanak yang memerlukan penilaian lanjut, manakala hanya pakar yang boleh mengesahkan sesuatu diagnosis.

Jika anak anda menunjukkan tanda, ini tidak bermakna dia pasti autisme. Ia hanya bermakna dia patut dinilai oleh pakar. Keputusan saringan yang menunjukkan risiko bukanlah label, sebaliknya satu tanda untuk mengambil langkah seterusnya, iaitu penilaian penuh. Ramai kanak-kanak yang dirujuk selepas saringan didapati tidak autisme setelah dinilai, tetapi penilaian itu tetap penting supaya tiada kes yang terlepas.

Oleh itu, elakkan membuat kesimpulan sendiri berdasarkan senarai tanda dalam artikel atau media sosial. Peranan ibu bapa ialah memerhati, mencatat, dan membawa pemerhatian itu kepada petugas kesihatan untuk saringan dan rujukan yang betul.

Kepentingan Intervensi Awal

Sebab utama saringan dibuat pada usia awal ialah supaya sokongan boleh bermula secepat mungkin. Mengenal pasti dan bertindak awal membolehkan kanak-kanak mendapat sokongan lebih cepat, pada waktu perkembangan otak mereka paling responsif.

KKM menyediakan program intervensi awal untuk kanak-kanak yang berisiko, serta rujukan kepada pakar yang berkaitan. Antara pakar yang mungkin terlibat ialah ahli terapi cara kerja (occupational therapist), ahli fisioterapi (physiotherapy) dan ahli terapi pertuturan (speech therapist). Setiap pakar ini membantu bahagian perkembangan yang berbeza, bergantung pada keperluan anak.

Jika anda perasan mana-mana tanda amaran yang disebutkan, langkah terbaik ialah berjumpa doktor atau petugas di klinik kesihatan untuk saringan dan rujukan. Anda tidak perlu menunggu, dan anda tidak perlu pasti terlebih dahulu. Intervensi awal memberi anak peluang terbaik untuk berkembang mengikut potensi dirinya.