Cukur Jambul Bayi: Adat, Sunnah dan Cara

Cukur jambul ialah amalan mencukur rambut bayi yang baru lahir, dan bagi masyarakat Melayu ia sering diraikan dengan satu majlis. Namun penting untuk membezakan dua perkara: mencukur rambut dan bersedekah ialah amalan sunat dalam Islam, manakala majlis cukur jambul sebagai kenduri pula ialah adat. Panduan ini menerangkan asal amalan ini, hukumnya, dan cara melakukannya, supaya ibu bapa dapat meraikannya dengan betul.

Cukur Jambul: Sunnah atau Adat?

Mencukur rambut bayi selepas kelahiran ialah sunnah yang dianjurkan, dan ia biasanya dilakukan pada hari ketujuh bersama ibadah aqiqah. Menurut Mufti Wilayah Persekutuan, amalan menimbang berat rambut bayi dan bersedekah nilai emas atau perak mengikut berat itu berasal daripada sunnah, bukan sekadar adat.

Yang menjadi adat masyarakat ialah majlis cukur jambul itu sendiri, iaitu perhimpunan keluarga dan jiran untuk membacakan doa dan marhaban sambil rambut bayi dicukur secara simbolik. Majlis begini tidak wajib dan tidak menjadi syarat sah kepada amalan sunat tadi. Ibu bapa yang tidak mengadakan majlis besar tetap boleh menunaikan sunnah mencukur rambut dan bersedekah secara ringkas di rumah.

Bersedekah Perak Seberat Rambut

Selepas rambut dicukur, disunatkan bersedekah emas atau perak mengikut berat rambut tersebut. Amalan ini berdasarkan riwayat bahawa Rasulullah SAW mengaqiqahkan seekor kambing bagi cucunya, menyuruh rambutnya dicukur, dan bersedekah perak mengikut berat rambut itu.

Perkara penting yang sering disalahfahami: sedekah ini bukan zakat. Menurut Mufti Wilayah Persekutuan, tidak wujud istilah zakat rambut bayi; ia hanya sedekah sunat. Oleh itu, tiada kadar tetap yang mengikat, dan nilainya boleh dianggarkan mengikut berat rambut serta harga emas atau perak semasa. Jika ibu bapa tidak dapat menimbang rambut dengan tepat, memberi sedekah mengikut anggaran sudah memadai.

Aqiqah Dahulu, Kemudian Cukur Rambut

Cukur jambul berkait rapat dengan aqiqah, tetapi kedua-duanya ialah amalan yang berbeza. Aqiqah ialah ibadah menyembelih haiwan sebagai tanda kesyukuran atas kelahiran anak, manakala cukur rambut ialah amalan yang menyusul selepasnya.

Tertib yang paling baik ialah menyembelih aqiqah dahulu, kemudian mencukur rambut bayi, dan kedua-duanya dilakukan pada hari ketujuh kelahiran. Sekiranya keluarga belum berkemampuan menunaikan aqiqah pada hari ketujuh, ia boleh ditangguhkan ke hari ke-14 atau ke-21. Hari ketujuh ini juga masa yang biasa untuk ibu bapa memberi nama kepada anak, jadi eloklah difahami dahulu adab menamakan anak dalam Islam.

Cara Melakukannya dengan Selamat

Semasa mencukur rambut bayi, gunakan alat yang bersih dan berhati-hati kerana kulit kepala bayi masih lembut dan mudah cedera. Ramai ibu bapa memilih untuk mencukur secara simbolik sedikit di majlis, kemudian menyempurnakan cukuran di rumah dengan lebih teliti, atau meminta bantuan orang yang mahir.

Tidak ada kaitan antara mencukur rambut bayi dengan menjadikan rambut lebih tebal kemudian hari; itu hanya kepercayaan tanpa asas. Niat sebenar amalan ini ialah mengikut sunnah dan bersedekah, bukan untuk mengubah rupa rambut anak. Dengan memahami perbezaan antara sunnah dan adat, ibu bapa dapat meraikan kelahiran anak dengan cara yang bermakna dan menepati tuntutan agama.